بديع الزمان فروزانفر

16

شرح مثنوى شريف ( فارسى )

و همچنين در مبحث عشق هيولى به صورت ( مجلد اول ) با جمال درين باره سخن گفته است . و بنا بر اين عقيده ، مولانا زارى نى و جوشش مى را منبعث از عشق مىشمارد . و اينك نظير آن از مثنوى : باده كاندر خنب مىجوشد نهان * ز اشتياق روى تو جوشد چنان مثنوى ، ج 5 ، ب 3570 و چون درباره‌ى عشق و آثار آن مولانا بسيار سخن گفته است اين مبحث را بموقع مناسب خود باز مىگذاريم . نى حريف هر كه از يارى بريد * پرده‌هايش پرده‌هاى ما دريد حريف : همكار و هم پيشه ، مجازا ، رفيق و دوست . پرده : در موسيقى عبارت است از نغماتى مترتب به ترتيبى محدود چنان كه بعدى شريف غالبا مستغرق آن بود ( بعد : تاليف ميان دو نغمه‌ى مختلف بحدت و ثقل ) دره التاج ، طهران ، بخش دوم ، فن چهارم ، ص 32 ، 116 . و اكنون اطلاق مىشود بر يك قسمت از هفت قسمت گام يعنى فواصل محدود سيم بر دسته‌ى ساز ، مرادف مقام و بمعنى مطلق آهنگ نيز آمده است ، عدد پرده‌ها نزد قدما دوازده است و نامهاى آنها چنين است : عشاق ، نوا ، بوسليك ، راست ، عراق ، اصفهان ، كوچك ، زيرافكند ، بزرگ ، زنگوله ، رهاوى ، حسينى ، حجاز . ( نفائس الفنون ، چاپ طهران ، ج 2 ، ص 82 ) و چنان كه ملاحظه مىشود عدد آنها سيزده است نه دوازده و در رساله‌ى موسيقى از ابو الفاخر ارموى ( نسخه‌ى خطى كتابخانه‌ى ملى مكتوب در مستنصريه‌ى بغداد بسال 693 شماره‌ى 545 موقت ) نام آنها مذكور است بحذف « كوچك » كه در آن صورت عدد آنها همان دوازده است .